ای اثرگذار بر سودآوری بانک ها در ادبیات اقتصادی در چند دهه اخیر مورد توجه بسیاری از اقتصاددانان و مهندسین مالی قرار گرفته است لیکن این مسئله با توجه به ساختار دولتی شبکه بانکی در داخل کشور کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در این راستا شناسایی این متغیرها با استفاده از تجارب دیگر اقتصاددانان در جهت بسط و توسعه شبکه بانکی به عنوان یکی از اهرم های اصلی توسعه، باید مورد توجه قرار گیرد.
۲-۲ تاریخچه بانکداری درایران
۲-۲-۱ تاریخچه بانکها
لفظ بانک ازواژه آلمانی«بانک» به معنای شرکت‌گرفته شده و به قولی دیگرواژه‌ای است که ریشه ایتالیایی داشته وبه دکّه یا محل کسب و کارصرافان در ایتالیای قدیم «بانکو» اطلاق میشده است.
در امپراطوری بابل در قانون حمورابی (۲۰۰۰ سال قبل از میلاد) مقرراتی برای دادن وام و قبول سپرده‌های تجاری دیده می‌شد. دریونان قدیم (۴ قرن قبل از میلاد) و چین قدیم (۶ قرن قبل از میلاد ) هم بانکداری متداول بوده است.
درقرون وسطی بانکداری بیشتر به دست یهودیان صورت می‌گرفت لیکن قرن چهاردهم به بعد مسیحیان نیز رفته رفته بانکداری ربوی را پذیرفتند و بسط و توسعه دادند. نخستین تجربه بانکداری به شکل جدید آن درفرانسه در سال ۱۷۱۶ میلادی صورت تحقق به خودگرفت.
«جانلا» که مردی اسکاتلندی بود درسال ۱۷۱۶ به فرانسه رسیدو امتیاز تأسیس بانک را از لوئی چهاردهم گرفت. توفیق «جانلا» گسترش یافت. اما او با افزایش تقاضا برای وام ازطرف مشتریان به انتشار اسکناس دست زد.
سرانجام مراجعه مردم برای دریافت پولشان (تبدیل اسکناس به فلز قیمتی) موجب ورشکستگی بانک اوگشت و وی از فرانسه گریخت و پنهان شد.
این نخستین تجربه بانکداری درس اول وآخر را به دنیای جدیدآموخت «جمع‌آوری سپرده‌های مردم وتجهیز منابع ومصرف آنها با احتیاط و دوراندیشی» (شکری،طالب، ۱۳۷۷:ص۳۵ )
بانکداری درایران درقرون وسطی تا اوایل قرن نوزدهم منحصر بود به فعالیت صرافی، دراین دوره هیچ مؤسسه دولتی و هیچ بانک خارجی در ایران فعالیت نداشت. مراکز مهم صرافی درآن ایام عبارت بودند از: تبریز،مشهد، تهران، اصفهان، شیرازو بوشهر.
تبریز روابط بین ایران و اروپا، مشهد مرکز معاملات آسیای خاورمیانه، اصفهان، تهران و شیراز از مراکز امور بانکی مربوط به آسیای میانه بودند.
۲-۲- ۲پیدایش بانکداری
مؤسسات صرافی مذکورکه کم و بیش فعالیت‌های بانکی هم انجام می‌دادند، رسما ًبانک خوانده نمی‌شدند اما در همان ایام مؤسساتی تحت عنوان بانک رسمی در ایران بوجود آمد و به ارائه خدماتی پرداختندکه به ترتیب تا به امروز ارائه می‌گردد.
۲-۲-۲-۱ بانک‌های ایرانی با سرمایه ایرانی
درعصری که ایران فاقد بانک بود و بانک‌های بیگانه هر لحظه فشار بیشتری بر وضع مالی و اقتصادی کشور اعمال می‌کردند شالوده محکم اولین بانک ایرانی به نام «بانک پهلوی قشون» ریخته شد. این بانک بدواً جهت رفاه حال و رفع احتیاجات صاحب‌ منصبان و افراد قشون از اول فروردین ‌ماه (۱۳۰۴ هجری شمسی) درتهران تأسیس شد.
تشکیل بانک به وسیله یک «متحد‌المآل» خطاب به عموم رؤسای دوایر وزارت جنگ و قسمت‌های لشکر مرکز و امرای لشکر ابلاغ و به مهر «بانک پهلوی قشون ۱۳۰۴» ممهورشدو درسال ۱۳۰۷ به بانک سپه تغییرنام یافت
۲-۲-۲-۲ محل و سرمایه اولیه:
«بانک پهلوی قشون» دراردیبهشت ماه ۱۳۰۴ درچندمغازه واقع درخیابان سپه درگذر تقی‌خان آغاز به ‌کارکرد. سرمایه اولیه آن مبلغ ۹۵۰/۸۸۳/۳ ریال موجودی صندوق بازنشستگی درجه ‌داران ارتش بود. به همین مناسبت در دوره اول فعالیت (یکساله) بانک به افسران ارتش اختصاص داشت. این بانک، ازطریق پرداخت وام‌های تقسیطی،به رفع نیازمندیها ی آنان کمک مؤثری به عمل آورد.
۲-۲-۲-۳ مؤسسه رهنی ایران:
در دهم آبان ‌ماه سال ۱۳۰۵ باتصویب مجلس شورای ملی،بنگاهی به نام «مؤسسه رهنی دولتی ایران» باسرمایه مختصری که ازمحل کسور بازنشستگی مستخدمین کشوری تأمین شد، تحت نظارت وزارت دارایی شروع به کارنمود. منظورازتأسیس این مؤسسه رفع نیاز مردم ازطریق دادن وام‌های کوتاه‌مدت بابهره کم درمقابل اخذ وثیقه اموال منقول بود. این مؤسسه علاوه برقرض دادن سرمایه خود از سپرده‌های نقدی افراد نیز برای این منظور استفاده می‌کرد. پس ازتشکیل بانک ملی ایران، «مؤسسه رهنی دولتی ایران» جزء سازمان بانک مزبورشد و درسال ۱۳۱۸ که «بانک رهنی» تأسیس شد مؤسسه رهنی به بانک کارگشایی موسوم و یکی از سازمان‌های تابعه بانک ملی ایران شد و به علت استقبالی که مردم از فعالیت آن بعمل آورند، شعب متعددی درتهران و شهرستان‌ها دایرکرد.

جدول شماره (۱-۱) تراز ساده یک بانک اسلامی
۱ _ مبتنی بر رابطه داین و مدیون
۲ _ مبتنی بر رابطه وکالت است، بانک بر اساس وکالت عام یا خاص، سپرده های سرمایه گذاری را در قالب عقود اسلامی به فعالیتهای مختلف اقتصادی تخصیص می دهد.
۳ _ مبتنی بر رابطه داین و مدیون است. مشتری مکلف به باز پرداخت اصل وام، با جبران کاهش ارزش پول است.
۴ _ مبتنی بر رابطه شراکت
۵ _ مبتنی بر رابطه متبایعین
۶ _ مبتنی بر رابطه جاعل و عامل
۲-۶ تاریخچه تشکیل بانک پارسیان
بانک پارسیان، به استناد ماده ۹۸ قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۷/۰۱/۱۳۷۹ ماده واحده قانون اجازه تاسیس بانکهای غیر دولتی مصوب ۲۱/۰۱/۱۳۷۹ و سایر مقررات مربوطه طی شماره ۱۷۸۰۲۸ در تاریخ ۱۵/۰۶/۱۳۸۰ در اداره ثبت شرکتها و مالکیت صنعتی تهران به ثبت رسید.
مجوز عملیات بانکی به شماره ۲۳۴۸/ه مورخ ۲۶/۰۶/۱۳۸۰ از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران دریافت گردید و فعالیتهای بانکی از تاریخ ۱۲/۱۱/۱۳۸۰ با افتتاح چهار شعبه در تهران آغاز شد.
در تاریخ ۰۴/۰۸/۱۳۸۳ بانک پارسیان به عنوان چهارصدویکمین شرکت در بورس اوراق بهادار تهران پذیرفته شد و در تاریخ ۱۰/۰۹/۱۳۸۳ اولین داد و ستد بر روی سهام بانک انجام پذیرفت. این بانک در حال حاضر ۲۹۳ شعبه در ایران که شامل ۱۶۴ شعبه در تهران، ۱۲۸ شعبه در شهرستان ها و ۱ شعبه در منطقه آزاد دارد.
ساختار سازمانی بانک پارسیان متشکل از شش معاونت است. هر معاونت به واحدهای کوچکتر تحت عنوان مدیریت تقسیم می‌شود. مدیریت‌های مستقل نیز زیر نظر مدیرعامل اداره می‌شوند. کمیته‌های حسابرسی و کنترل داخلی و کمیته ریسک زیر نظر هیأت مدیره اداره می‌شوند.
اداره شعب که بزرگترین واحد سازمانی بانک است بر عهده مدیریت امور شعب می‌باشد که خود زیر مجموعه معاونت اجرایی است. بانک نیروی‌های خود را با توجه به ضوابط استخدامی از میان دانش آموختگان رشته‌های حسابداری، ریاضی محض و کاربردی، رایانه، بانکداری، مدیریت و اقتصاد انتخاب می‌کند که تا پایان سال ۱۳۹۲ بالغ بر ۴۴۷۷ نفر پرسنل بوده که از این تعداد ۳۰۶۰ نفر مرد و مابقی زن میباشد.
۲-۷ شرکتهای وابسته به بانک پارسیان
از جمله شرکت های وابسته به بانک پارسیان میتوان به شرکت تجارت الکترونیک، شرکت بیمه امین پارسیان، شرکت لیزینگ پارسیان، شرکت توسعه ساختمانی پارسیان، شرکت توسعه هتل های پارسیان، شرکت کارگزاری پارسیان، شرکت تامین اندیش پارسیان، صندوق قرض الحسنه پارسیان، شرکت توسعه اعتماد مبین، صرافی پارسیان، شرکت تامین سرمایه لوتوس پارسیان، شرکت خدمات سیستمهای کاربردی کاسپین و تعدادی دیگر که به اختصار به تعدادی از آنها اشاره میشود.
۲-۷-۱ شرکت تجارت الکترونیک پارسیان
شرکت تجارت الکترونیک پارسیان به دنبال بسط وگسترش صنعت استفاده از کارتهای الکترونیکی در دنیای پیشرفته و طرح موضوع بکارگیری این صنعت در بازار ایران در سال ۱۳۷۹ تشکیل و به ثبت رسید.
هدف از تأسیس شرکت ایجاد و گسترش و توسعه بستر مناسب جهت ارایه خدمات کارت‌های الکترونیکی بانکی و تجارت الکترونیکی تعیین شده است.
این شرکت با یاری خداوند متعال مفتخر است اولین خدمت نوین خود را با نام کارت اعتباری پارسیان به هموطنان گرامی و سازمانها در کشور معرفی نماید.
بانک پارسیان بعنوان سهامدار اصلی شرکت و بدلیل تخصصی بودن فعالیت کارت و همچنین توجهویژه‌ای که به استفاده از فن‌آوریهای روز در صنعت بانکداری دارد. ضمن سرمایه‌گذاریدر این شرکت کلیه اختیارات و وظایف مربوط به صدور کارت اعتباری خود را به شرکت تجارتالکترونیک پارسیان تفویض نموده است.
این شرکت علاوه بر ارایه خدمات کارت، شبکه گسترده‌ای از مراکز فروش کالا و خدمات رابعنوان پذیرندگان کارت ایجاد و مدیریت می‌نماید.
۲-۷-۱-۱مهمترین اهداف و مأموریتهای شرکت تجارت الکترونیک پارسیان:
ایجاد و گسترش بستر مناسب برای ارایه خدمات کارت‌های الکترونیکی و تجارت الکترونیکی.
شناخت و بکارگیری آخرین فن‌آوریهای جهان در زمینه خدمات کارت‌های الکترونیکی و تجارتالکترونیکی و بومی سازی آن در داخل کشور.
طراحی، تولید، ترویج و گسترش فرهنگ بهره‌گیری از خدمات کارت‌های الکترونیکی و تجارتالکترونیکی در بخشهای مختلف اقتصادی کشور.
پیش‌بینی نیازهای جدید جامعه در زمینه کارت‌های الکترونیکی و تجارت الکترونیکی و طراحی خدمات مربوط به آن.
۲-۷-۲ شرکت لیزینگ پارسیان:
شرکت لیزینگ پارسیان (سهامی خاص) در تاریخ ۲۳/۱۱/۱۳۷۹ با نام اولیه شرکت لیزینگ خودرو سواری (سهامی خاص) با شماره ۱۷۰۹۳۱ در اداره ثبت شرکتها و مالکیت صنعتی تهران به ثبت رسیده است. شرکت با سرمایه‌گذاری شرکت گسترش صنایع ایران خودرو به منظور لیزینگ انواع خودروسواری تأسیس شده و بهره‌برداری از آن از ابتدای مهرماه سال ۱۳۸۰ شروع شده است. در سال ۱۳۸۱، ۶۰% سهام شرکت به بانک پارسیان واگذار گردید و متعاقب آن بانک مذکور ۴۰% دیگر از سهام شرکت را خریداری و به عنوان شرکت مادر، صددرصد سهام شرکت را در اختیار گرفت و نام شرکت از شرکت لیزینگ خودروسواری (سهامی خاص) به شرکت لیزینگ پارسیان (سهامی خاص) تغییر یافت. در تاریخ ۱۹/۳/۱۳۸۳ نیز، ۴۰% از سهام شرکت، به شرکت تجارت الکترونیک پارسیان که از شرکتهای تحت پوشش بانک پارسیان می‌باشد انتقال یافت.
تا قبل از سال ۱۳۸۳ حوزه فعالیت

شرکت را صرفاً لیزینگ خودروهای سواری نو تشکیل می‌داد. در سال ۱۳۸۳ براساس استراتژیها و سیاستهای تعریف شده، تنوع و توسعه حوزه فعالیتها در دستور کار هیئت مدیره قرار گرفت و به تدریج فعالیت در حوزه انواع خودروهای سنگین و کار، تجهیزات پزشکی، تجهیزات صنعتی، ماشین‌آلات سنگین اعم از ماشین‌آلات راهسازی، معدنی و ساختمانی، شناورهای دریایی و مسکن به پرتفوی فعالیتی شرکت افزوده گشت و در حال حاضر نیز زمینه‌ها و امکانات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری مورد نیاز جهت ورود به حوزه لیزینگ هواپیما و اقلام مصرفی بادوام نظیر لوازم خانگی و تجهیزات کامپیوتری و IT فراهم گردید.
سرمایه اولیه شرکت مبلغ یک میلیون ریال بوده است که طی چند مرحله افزایش سرمایه، سرمایه ثبت شده شرکت براساس آخرین مصوبه مجمع عمومی فوق‌العاده صاحبان سهام در تاریخ ۲۹/۱۱/۱۳۸۴، مبلغ ۵۹۵ میلیارد ریال گردیده است.
۲-۷-۳ شرکت بیمه پارسیان:
بیمه کشور و دولتی بودن آنها، سازو کار و شرایط ویژه ای در ساختار آنان بوجود آورد که با برنامه های توسعه اقتصادی کشور هماهنگی های لازم را نداشت و در بسیاری از موارد سبب کند شدن مبادلات اقتصادی و تجاری می گشت. لذا بحث تشکیل بانک ها و شرکت های بیمه خصوصی در نیمه دوم دهه ۱۳۷۰ مطرح گردید و پس از طی مراحل قانونی در اوایل دهه ۱۳۸۰ اجرایی شد.
در این میان بانک های خصوصی با استقبال بسیار خوبی از طرف مردم روبرو شدند و این سبب شد که مدیران و صاحبان سرمایه در بانک های مذکور به فکر ارائه تسهیلات و خدمات بیشتری به مشتریان خود افتاده و در عین حال دست به سرمایه گذاری های جدیدی بزنند که در عین سود آور بودن، نیاز های مردم را در ارتباط با امور اقتصادی برآورده سازد.
یکی از این روش ها تأسیس شرکت های بیمه خصوصی توسط همین بانک ها بود. در این جهت بانک پارسیان که یکی ازموفق ترین بانک های خصوصی نو پا بود، با پایه گذاری شرکت بیمه پارسیان و جذب همکاری سایر مؤسسین در صدد نفوذ به بازارهای بیمه ای کشور بر آمد. ولی بدلیل توجه مدیران این بانک به ارائه خدمات هرچه بهتر و سریعتر به مشتریان خود و همچنین روان سازی امور اجرایی مراودات بانک و بیمه، طرح تأسیس یک شرکت نمایندگی در بیمه پارسیان که کلیه امور بیمه ای مربوط به شعب بانک و مؤسسات تابعه را بطور متمرکز و با برنامه ریزی دقیق به انجام رساند، مطرح گردید. بر اساس همین نظریه شرکت خدمات بیمه ای امین پارسیان در سال ۱۳۸۳ رسما” فعالیت خود را آغازنمود.