معه پذیری سیاسی دانش آموزان به عنوان آینده سازان جامعه ایفا می کنند و از این جهت این کتب باید به اندازه کافی برخوردار از ابعاد و مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی باشند. تا هرچه بهتر به جامعه پذیری سیاسی دانش آموزان کمک کند و با توجه به این که «یکی از روش های مناسب برای بررسی محتوای کتابهای درسی روش تحلیل محتوا است و تحلیل محتوا، محتوای واقعی یک پیام کلامی یا غیرکلامی، عوامل تعیین کننده و آثار پیام را بررسی می کند.» (کوی،۱۹۸۱)
در این راستا لازم می آید که محتوای کتاب های درسی ازنظر توجه به ابعاد و مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی بررسی شوند و این که کتاب های درسی علوم اجتماعی متوسطه که انتظار می رود از بیشترین درصد و فراوانی ابعاد و مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی برخوردار باشند تا چه اندازه به ابعاد و مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی پرداخته است؟ به کدام مؤلفه ها و ابعاد بیشتر و به کدام ابعاد و مؤلفه ها کمتر پرداخته است. بررسی محتوای کتاب های درسی می تواند به روشن شدن این مسئله کمک کند و نقاط قوت و ضعف احتمالی کتاب های درسی را برای اصلاح و تغییر احتمالی محتوا، متناسب با اهداف سیاسی تعیین شده و اصول علمی در اختیار مدیران و برنامه ریزان و مؤلفان کتاب های درسی قرار دهد.
۱-۳- ضرورت و اهمیت پژوهش :
از طریق فرا گرد جامعه پذیری سیاسی است که نسل های قدیمی تر فرهنگ سیاسی جامعه را به نسل های جدید تر منتقل می کنند و با توجه به چنین انتقالی است که هر جامعه ای موفق می شود فرهنگ سیاسی خود را استمرار بخشد. (مهرداد،۱۳۷۶ : ۱۰)
و با استفاده از این نظریه [های جامعه پذیری سیاسی] می توان علل بی ثباتی در یک نظام سیاسی را تشخیص داد و به درمان آن پرداخت. با استفاده از چارچوب تئوری جامعه پذی سیاسی می توان به علل اختلاف ها و تفاوت هایی که از نظر اقتصادی و ارزشی بین ملل واقوام مختلف پی برد. (همان :۱۰)
با استفاده از این نظریه ها می توان تا حدود زیادی علل استمرار و ثبات یک نظام سیاسی را برای مدت های طولانی توجیه کرد و علل بی ثباتی و ایجاد وقفه ها در بعضی نظام های سیاسی را تشخیص داد. (همان :۱۰)
جامعه پذیری سیاسی مفهوم بسیار مهمی است که با بررسی آن می توان رفتارهای گوناگون سیاسی و اجتماعی افراد مانند رأی دادن، حمایت از احزاب، شرکت در مجامع صنفی و مشارکت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی را مورد بررسی قرار داده و دیگر اینکه هر گونه کوشش برای اصلاح فرهنگ سیاسی جامعه بدون توجه به مراحل و عوامل مؤثر در جامعه پذیری سیاسی کار بیهوده ای است. (کمالی اردکانی ،۱۳۷۲: بی ص )
با شناخت مکانیسم های جامعه پذیری سیاسی در یک جامعه می توان به ایجاد یک انقلاب و تحول فرهنگی دست یازید و حتی روند پیشرفت نظام سیاسی در دراز مدت تا حدودی پیش بینی کرد. همچنین با شناسایی مکانیسم های جامعه پذیری و دست یابی بر کانال های انتقال فرهنگی جامعه می توان وسایل تقویت آن دسته از ارزشهایی را که بر ثبات نظام سیاسی کمک می کند فراهم آورد و از تغذیه آن دسته از ارزش هایی که به یکپارچگی جامعه سیاسی لطمه وارد می سازد و خطر از هم پاشیدگی و از هم گسیختگی فرهنگ سیاسی را افزایش می دهد پیشگیری کرد. (مهرداد ،۱۳۷۶: ۱۱-۱۰)
فرداگرد جامعه پذیری سیاسی به طور کلی بر چگونگی عملکرد نظام سیاسی اثر می گذارد. تأثیر فراگرد جامعه پذیری تنها به شکل بخشیدن به دیدگاههای سیاسی نسل جدید منتهی نمی شود. این فراگرد بر ابعاد مختلف یک نظام چون نظم عمومی در جامعه، عدالت اجتماعی، مشروعیت، سیاست گذاری، ثبات سیاسی، انتخاب کادر رهبری و خلاصه بر ساخت ها و نهادها و آنچه در جامعه سیاسی به وقوع می پیوندد اثر می گذارد. (همان :۱۱)
نظر به ساختار جمعیتی ایران که یکی از جوانترین کشور های دنیاست و با توجه به این که جوانان امروز وارثان فردای کشور می باشند و اینکه این ساختار عظیم جمعیتی امروز در حال تحصیل و آموزش می باشند و همچنین از طرف دیگر مدارس و آموزش و پرورش مهمترین نهادها برای تحقق جامعه پذیری سیاسی می باشند. زیرا اولاً کنترل دولت بر سایر نهادهای جامعه پذیری سیاسی اندک می باشد. [نهادهایی مانند خانواده و گروههای همسال و احزاب سیاسی] . ثانیاً سازمان دهی، مدیریت و برنامه ریزی در مورد این نهاد توسط دولت صورت می گیرد و دولت از این طریق می تواند به واسطۀ ابزارهایی که در اختیار دارد کنترل و مدیریت زیادی اعمال کند . و از طرف دیگر «چون نظام آموزشی کشور یک نظام متمرکز و برنامه های درسی آن منحصر به کتاب درسی است که در کل کشور استفاده می شود ». (مشایخ ،۱۳۵۷:بی ص)
همچنین کتاب درسی مهمترین و پر کاربرد ترین رسانه آموزشی در کشور ایران است، این رسانه با اهمیت دربردارنده بخش های نوشتاری، تصویرها و تمرین هایی است که در راستای تحقق هدف های کتاب، انتخاب و سازماندهی می شوند. (نوریان ،۱۳۸۶:بی ص)
در این راستا برنامه های درسی و محتوای کتب درسی می توانند بیشترین نقش را در این زمینه ایفا نمایند. متن کتاب های درسی و پیام هایی که از طریق آن به دانش آموزان انتقال می یابد یکی از مهمترین ابزارهای این رسالت یعنی جامعه پذیری سیاسی دانش آموزان است. محتوای مناسب کتب درسی و تناسب آن با اهداف سیاسی نظام آموزش و پرورش، ارزش های سیاسی جامعه و برخورداری آن از ابعاد مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی می تواند کمک شایانی به جامعه پذیری سیاسی این قشر عظیم آینده ساز جامعه و درنتیجه بالا رفتن آگاهی سیاسی آنان، تقویت اعتماد سیاسی آنان به حاکمیت و همچنین بالا بردن تعلق
سیاسی و ایجاد نگرش مطلوب سیاسی و نهایتاً مشارکت سیاسی آنان را جلب نماید .
پس به طورکلی می توان گفت که جامعه پذیری سیاسی برای دولت ها یک ضرورت می باشد نهادهای آموزشی و آموزش و پرورش از مهمترین نهادهای ایفاگر این ضرورت می باشند، در این باب کتب درسی نقش بسزایی دارند. در این راستا کتب درسی باید دارای محتوای مناسب و برخوردار از ابعاد و مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی باشند تا این ضرورت تحقق یابد. از این جهت لازم می آید که این کتب بررسی شوند تا با دقت لازم و توجه کافی به همه ابعاد ومؤلفه های جامعه پذیری سیاسی پرداخته باشند و در نتیجه عاری از هر عیب و نقص و مطابق با اهداف سیاسی تعیین شده با اصول علمی تألیف گردند.
۱-۴- اهداف پژوهش :
۱-۴-۱- هدف اصلی : سنجش میزان توجه کتاب های درسی علوم اجتماعی متوسطه سال تحصیلی۹۰-۸۹ به ابعاد و مولفه های جامعه پذیری سیاسی می باشد .
۱-۴-۲- اهداف فرعی :

1. مقایسه میزان توجه به مؤلفه های جامعه پذیری سیاسی در هر یک از کتب مورد بررسی در پایه های مختلف تحصیلی؛

1. شناسایی مفاهیم، ابعاد و مؤلفه های مرتبط با جامعه پذیری سیاسی در کتب مورد بررسی؛

1. مقایسه ابعاد و مؤلفه های مرتبط با جامعه پذیری سیاسی درکتب مورد بررسی با ابعاد و مؤلفه های این مفهوم در نظریه ها و تحقیقات مرتبط با جامعه پذیری سیاسی؛

1. شناخت کاستی های مربوط به جامعه پذیری سیاسی در محتوای کتاب های درسی علوم اجتماعی متوسطه.

• اجرای آیین ها و مراسم در مدارس آثار گروهی و جمعی دارد. سلام صبحگاهی بر پرچم یک نمونه از فعالیت های دسته جمعی محسوب می شود.(اختر شهر،۲۴۸:۱۳۸۶)

ج. معلم :
سومین طریقی که مدرسه در جامعه پذیری سیاسی اثر می گذارد، با معلم صورت می گیرد. معلم از دیدگاه کودک نماینده اقتدار جامعه در کلاس درس محسوب می شود. معلم اولین نشانه اقتدار سیاسی است که کودک برای اولین مرتبه در مدرسه با او تماس پیدا می کند. کودک می آموزد که نقش معلم با نقش شخصی که چنین نقشی را به عهده می گیرد، دو چیز کاملا متفاوت است. او یاد می گیرد که باید از هر شخصی که نقش معلم را به عهده می گیرد اطاعت کند. یافته های پژوهشی تاکید دارند که معلمان با قرار دادن دانش آموزان در معرض دیدگاه های مختلف، بررسی سوگیری ها در تفاسیر تاریخی و بیان داستان هایی درباره نقش افراد در تحولات تاریخی، آنان را به موضوعات سیاسی اجتماعی مرتبط و علاقمند می سازند. اگر معلمان فضای کلاس درس را بر اساس یک الگوی تعامل دموکراتیک تنظیم کنند، این جریان الگویی برای تمرین و مشارکت زندگانی دموکراتیک برای آنان خواهدبود.(مرزوقی ،۹۶:۱۳۸۰)
از نظر کین چلو۱ (۱۹۹۳) معلمان انتقادی، در دوره پست مدرن از لحاظ سیاسی بیطرف نیستند، بلکه اشکالی از علم را بیشتر مورد تاکید قرار می دهند. برخی از باورها را به گونه ای ویژه مشروعیت می بخشند و از برخی دیگر سلب مشروعیت می کنند. .(مرزوقی،۹۶:۱۳۸۰)
از آنجا که نظام های آموزشی عموماً جهت گیری محافظه کارانه دارند، سعی می کنند تا علاوه بر کنترل معلمان، از نیروی آنان نیز برای حفظ وضع موجود استفاده کنند و شاید به همین دلیل ،فرصت انتخاب، ابتکار و مشارکت در مسائل به آنان داده نمی شود. (همان:۹۶)
به دلیل آنکه معلمان دارای نیروی عمده و تاثیر گذاری بر جریان تعلیم و تربیت نسل نو هستند، مورد توجه جدی دولت ها و تحولات آنان قرار دارند. به عبارت، دیگر معلم مانند پلیس ،رئیس جمهور یا شهردار بخشی از یک تشکیلات و مهره ای از یک نظام کلی است. معلم به عنوان نماینده جامعه عمل می کند و در مسوولیتی که در رشد کودک به عهده دارد، شریک است.(اختر شهر،۲۴۹:۱۳۸۶)
به طور کلی معلم به دو طریق بر کودکان اثر می گذارد :
۱- از طریق نشر ارزش های سیاسی: معلم جنبه ها و خصوصیات نظام سیاسی را که جامعه بر سر آنها موافقت کلی دارد و جزء مواد درسی به شمار می روند، به کودکان منتقل می سازند.
۲- از طریق نشر مسائل ایدئولوژیک: بعضی از کشورها برای تحکیم نظام سیاسی و اجتماعی خود از طریق مدرسه و معلم به آموزش سیاسی عقیدتی و ایدئولوژیک در نظام آموزشی می پردازند. خلاصه اینکه با توجه به نقش عمده آموزش و پرورش در زندگی نوجوانان، تاثیر قاطع آن بر نگرش های سیاسی و اجتماعی آدمیان بدیهی به نظر می آید. اغلب نویسندگان بر این باورند که آموزش و پرورش رسمی، کارگزار اصلی در فرایند جامعه پذیری سیاسی می باشد.(همان:۲۴۹)

1. Kin Cheloe

بدین دلیل از آموزش و پرورش رسمی اغلب به عنوان عامل انتقال صریح و مستقیم پیام های سیاسی یاد می شود، زیرا نهاد آموزش و پرورش دو نقش مهم را ایفا می کند:
۱- تربیت سیاسی ۲ – سمت گیری سیاسی
لذا می توان گفت که مدرسه مجرایی است که کودک از طریق آن، وارد جریان حیات سیاسی می شود و جهت گیری های سیاسی آموخته شده، در طول سالهای مدرسه اغلب تاثیر بسیار زیادی بررفتارسیاسی فرد دارد تا جهت گیری هایی که فرد در مراحل بعدی زندگی خود آنها را می آموزد. پس انجام جامعه پذیری سیاسی از طریق نهادهای آموزشی با ابزار مواد درسی و برگزاری آیین ها و مراسم نمادین و با کمک معلمان می تواند نظام سیاسی را از خطر انحراف، عدم تعادل و سقوط نجات دهد و تصویر واقعی تر و ملموس تری از نهادهای سیاسی و روابط پیچیده بین آنها به دانش آموزان ارائه می دهد.(همان:۲۵۰)
۲-۸-۲-۲ – وسایل ارتباط جمعی :
روزنامه ها، رادیو، مجلات و دیگر رسانه ها اشکال مختلف پیام هایی را که به دیگران منتقل می سازند می تواند بر گرایش های سیاسی اثر بگذارد. نظام کنترل شده رسانه های جمعی نقش بسیار موثری در جامعه پذیری سیاسی بازی می کند. رسانه های جمعی در ایجاد یکپارچگی و هماهنگی نظریات افراد نسبت به نظام سیاسی می تواند با اهمیت باشند و بنابراین نقش شناسایی اصل افراد را شکل می دهند. به گفته هوستن رانی۱، در همه کشورهای دارای تکنولوژی ارتباط جمعی، رسانه ها در شکل دادن به سمت گیری های اصلی و نیز افکارخاص بیشترین مردم، نقش مستقیمی دارند. لوسین پای۱ تاکید می کند که رسانه های جمعی مناسب ترین روش موجود برای جامعه پذیری است و عامل قاطع نوسازی به شمار می رود.(روشن،۷۸:۱۳۷۵)
منشأ و مبدا بسیاری از پیام های سیاسی که از طریق رادیو، تلویزیون، روزنامه ها و مجلات به دیگران منتقل می شود، در خارج از این رسانه ها قرار دارند. در واقع رسانه ها به عنوان ابزاری محسوب می شوند که از طریق آنها نهادهای جامعه پذیری در جامعه پیام های خود را به گوش مردم می رسانند. (مهرداد،۶۵:۱۳۷۶)
در ارزیابی نقش رسانه های همگانی به عنوان نهاد جامعه پذیری اجتماعی و سیاسی چهار نکته باید مورد توجه قرار می گیرد :

1. Housto
   

   برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.

   n Ronnie

1. Lucian Pye