وَ إِن رامَ بابَ الخیرِ عُوجِلَ بِالقُفلِ

مهمان جواب داد که: اقتدا به آبا و اجداد در جهالت و ضلالت از نتایج نادانی و حماقت است و کسب هنر و تحصیل فضایل ذات، نشان خرد و حصافت و دلیل عقل و کیاست

۳-۹-۴-۳- روش خلق اثر
داستان زاهد و مهمان او درکلیله و دمنه یک باب کوتاه را به خود اختصاص داده است.
گلمحمدی با پیروی کردن از سبک و سیاق متن مأخذ، داستان را سادهنویسی کرده است که به جز تفاوت در زبان، تغییر عمدهای در آن مشاهده نمیشود. او تنها به بازنویسی باب اصلی نپرداخته، بلکه حکایت فرعی و سخنان رای و برهمن را نیز نقل کرده است.
نویسنده برای امروزی و نزدیک کردن زبان به فهم و درک نوجوان، حذفیاتی را در داستان اعمال کرده است. از جمله حذف ابیات و ضربالمثلهای فارسی و عربی، آیه و حدیث و تزیینات کلامی.
به جز زبان سایر عناصر داستانی مانند شخصیتپردازی، دیدگاه، درون‌مایه و …. در هر دو اثر یکسان است.
۳-۹-۴-۴- عناصر داستان
– پیرنگ
داستان «زاهد و مهمان او» از جمله داستانهایی است که عنصر پیرنگ در آن نمودی ندارد، زیرا در این داستان، اتفاق و یا حادثهای پیش نمیآید. در واقع به نظر میرسد که داستان بیشتر شخصیت محور است تا پیرنگ محور. سهم عمدهی داستان را گفت‌وگوی شخصیتها و عقاید و افکار آنها شکل داده است. اما به هر حال هر داستانی ناگزیر از داشتن پیرنگی هر چند ساده است:
میهمان دوست دارد زبان عبری را بیاموزد؛ زیرا شیوهی سخن گفتن زاهد را دوست دارد. زاهد به منظور آگاه کردن میهمان که در این زمینه موفق نخواهد شد، داستان کلاغی را نقل میکند که آرزوی خرامیدن مانند کبک را داشت.
– شخصیتپردازی
شخصیتهای این داستان انسانی هستند و دو شخصیت زاهد و مهمان او را در برمیگیرد. اما حکایت فرعی نیز دو شصخیت حیوانی کلاغ و کبک را در خود گنجانده است.
زاهد شخصیتی پرهیزکار و نیک‌نام است که به مادیات دلبستگی ندارد:
«…. و دوستی دنیا و عیب و ریا را کنار گذاشته بود.» (همان: ۱۵۵).
میهمان نوازیش زبانزد است؛ خصلتی که مرد مسافر نیز به آن اشاره میکند:
«چراکه بدون اینکه مرا از قبل بشناسی در حق من لطف کردی و حضور مرا در خانهات گرامی داشتی، و در میهمانی، انواع رنج و سختی را نیز تحمل کردی.» (همان: ۱۵۶)
قناعت را در اموری میداند که وجود دارد و جز آن را کمخردی میداند:
«قانع بودن به آنچه وجود ندارد، نشانهی پستی و کم عقلی است.» (همان: ۱۵۶)
او در مواقعی که لازم است، شرط نصیحت را فرو نمیگذارد:
«کار دشوار و سختی را انتخاب کردی، هرکس که زبان مادری خود را رها کند و با گذشتگان خود در زبان و حرفه مخالفت ورزد، کارش سر و سامان نخواهد یافت!» (همان: ۱۵۷)
این شخصیت بیشتر در میان گفتههای خود به خواننده معرفی میشود (شخصیتپردازی غیر مستقیم) و در واقع همان شخصیت حکایت مأخذ است.
مرد مسافر که میهمان زاهد است، شخصیت دیگر داستان است؛ شخصیتی که به کارگرفتن زبان و حرفهی اجدادش را نشانهی گمراهی و نادانی میداند:
«پیروی از جهالت و نادانی گذشتگان نتیجهی گمراهی است.» (همان: ۱۵۷)
این شخصیت در میان گفت‌وگوهایش معرفی میشود (شخصیتپردازی غیر مستقیم).
کبک نیز همان شخصیت مرد مسافر را دارد و در واقع زاهد، میهمانش را به او تشبیه کرده است.

و ای رای تو شمع و شمس پروانه.»
(منشی، ۱۳۸۶: ۳۱۸)

«من از اندیشه‌ی روشن پادشاه در شگفتم.» (گل‌محمدی، ۱۳۸۹: ۱۴۳)
در مواردی استفاده از کلمات عربی و مترادف از ارزش زبانی اثر میکاهد:
«اگر پادشاهی عفو و بخشش را کنار بگذارد ….» (همان: ۱۳۷)
«ضرر و زیان این کار به کاری مهم راه پیدا می‌کند.» (همان: ۱۳۷)
«و زمانی می‌توان از خدمت آن‌ها بهره‌مند شد که آن‌ها به زینت عقل و خرد و هنر آراسته باشند.» (همان: ۱۳۸)
«به خوبی روشن است که در کنار گذاشتن افراد نادان و جاهل، نباید شک و تردیدی به خود راه داد.» (همان: ۱۳۸)
نمونه‌های دیگرعبارت است از:
ثمر و نتیجه، تلاش و کوشش، نیک و خیر، خوشحال و شادمان، خواری و ذلّت، مکر و حیله، مقام و منزلت، پایه و اساس، گواه و شاهد، عهد و پیمان، قصد و غرض، بد و شرور، شرم و حیا.
– درون‌مایه
حوادثی که میان پادشاه و اطرافیان آن‌ها به وجود می‌آید و هم‌چنین خطر نزدیکی به پادشاه، درون‌مایه‌ی هر دو اثر را شکل داده است.
هر نویسنده به طور مستقیم به درون‌مایه اشاره کرده است:
«برهمن گفت: این است داستان پادشاهان و آن‌چه میان ایشان و خدمتکاران آن‌ها اتفاق می‌افتد!» (همان: ۱۵۰)
«این است داستان ملوک در آن‌چه میان ایشان و اتباع حادث شود پس از اظهار سخط و کراهیت.» (منشی، ۱۳۸۶: ۳۳۳)
– صحنه‌پردازی
هر دو اثر بدون اشاره به زمان، مکان را این‌گونه معرفی می‌کنند:
«آورده‌اند که در زمین هند شگالی بود ….» (همان: ۳۰۸)
محل زندگی شیر نیز این‌گونه توصیف می‌شود:
«و در آن حوالی مرغزاری بود که ماه رنگ آمیز از جمال صحن او نقش‌بندی آموختی و زهره‌ی مشک بیز از نسیم اوج او استمداد گرفتی
نموده تیره و منسوخ با هوا و فضاش صفای چرخ اثیر و صفات باغ ارم»(همان: ۳۰۸)
اثر حاضر نیز این‌گونه به مکان اشاره دارد:
«آورده‌اند که در هند شغالی بود ….» (گل‌محمدی، ۱۳۸۹: ۱۳۸)
«…. در آن حوالی، چمنزاری سرسبز و زیبا بود که ….» (همان: ۱۳۹)
۳-۹-۵-۵- ارزیابی
مجید گل‌محمدی چهارده اثر خویش را به بازنویسی باب‌های آموزنده‌ی کلیله‌ودمنه اختصاص داده است.
مقدمه‌ی نویسنده و متن روی جلد، هدف او را از گزینش باب‌ها و حکایت‌های این اثر کهن به خوبی نمایان می‌کند؛ چه هدفی بالاتر از ا نتقال مفاهیم حکمی و آموزنده‌ی کلیله‌ودمنه که در طول تاریخ، راهنمای خاص و عام بوده است:
«کلیله‌ودمنه» از گذشته تا به حال، راهنمای همگان بوده است؛ پادشاه و درباری، صنعتگر و بازاری و بزرگ و کوچک. در درون قصه‌های زیبای کلیله‌ودمنه نکاتی مهم و تاثیرگذار وجود دارد که برای همگان آموزنده است.
به طور کلی شیوه‌ی کار گل محمدی در تمامی آثار یک‌دست و مشابه است و بنابراین با بررسی پنج اثر که نمایانگر سایر آثار او است، این نتایج به دست آمد:
– نقاط قوت نویسنده
– تمامی آثار در یک مجموعه گنجانده شده و از پراکندگی به دور است.
–