نسبت بالای مقالات مروری نشریه

علم سنجی

11

شاخص ضریب نفوذ مجله

علم سنجی

12

ایجین فاکتور

علم سنجی

2-1-13. معیارهای ارزیابی ظاهری
مقدمه
موفقیت در انتشار مقالههای علمی و پژوهشی علاوه بر اینکه حاصل بهره‌مندی مولف آن از دانش تخصصی دربارۀ موضوع مورد مطالعه است از تسلط برمبانی نگارش و ممارست وی در امرنگارش نیز حاصل میشود. در این بخش مهمترین عناصر تشکیل دهندۀ یک مقالات علمی معرفی میشوند. این مولفهها متفاوت درحوزه موضوعی مقالات درتمامی انواع آنها مشترک هستند .این مؤلفه‌ها در مجموعه ساختار یک مقاله را تشکیل میدهند.
نگاهی به مجلات علمی نشان میدهد که اغلب مقالهها علمی و پژوهشی از ساختاری مشابه با طرح ارائه شد در جدول پیروی میکنند. این طرح از بیست مؤلفه تشکیل شده است ولی بدیهی است که همۀ مقالهها شامل تمام یا بیشتر مؤلفه نبوده و ممکن است دربعضی از مقالات فقط ادعا باشد. برای مثال دربعضی از موارد بیان مسئله، هدف و پرسش پژوهش میتواند در مقدمۀ مقاله مطرح شوند. در پژوهش حاضر پس از مطالعه مقالات مربوط به ارزیابی ظاهری مقالات با توجه به معیارهای ارائه توسط منصوریان (1388) معیارهای زیر ارائه میگردد:
اصالت موضوع[46]: در ارزیابی و امتیاز دهی به مقاله های علمی اصالت موضوع یکی از امتیازهای آن محسوب میشود.اهمیت موضوع پژوهش ونو بودن آن را که در متن منعکس شدهاست، نشان میدهد.(منصوریان، 1388) اصالت موضوع را نمی توان بدون داشتن تخصص درحوزه مقاله مورد بررسی قرار داد، پس جزء معیارهای ارزیابی ظاهری این پژوهش قرار نمی گیرد، بدلیل عدم تخصص علمی نویسنده در حیطه دانش هستهای
عنوان: نخستین بخش هرمقاله که توسط خوانندگان دیده میشود، عنوان است. معمولاً نیز نخستین قضاوت خواننده دربارۀ محتوای مقاله از مطالعۀ عنوان حاصل میشود. عنوان مقاله، که در واقع هویت مقاله و هدف آن را به نمایش میگذارد، باید روشن، گویا، جامع و تا حد ممکن مختصر باشد( موحد، 1387: 53).
چکیده: هدف از تهیۀ چکیده فراهم آوری تصویری کلی در خصوص محتوای مقاله است. کارکرد چکیده آن است که به خواننده در تصمیمگیری برای مطالعۀ متن اصلی یا عدم مطالعۀ آن کمک میکند (ابوالحسنی،1381: 62).
کلید واژه: انتخاب کلیدواژه مناسب در مقاله احتمال بازیابی بیشتر مقاله را توسط دیگران افزایش میدهد و در نتیجه به دریافت بیشتر استناد به مقاله کمک میکند(فتوحی،1385: 129).
مقدمه: کارکرد مقدمه آماده سازی ذهن خواننده برای ورود به بحث اصلی و تبیین اهمیت مقاله است. در مقدمۀ مقاله، نویسنده باید با توجه به نیاز و سطح مخاطبان و ضمن پرهیز از حاشیه پردازی، مدخلی برای به بحث اصلی باز کند.(منصوریان، 1388).
بیان مسئله[47]: تبیین دقیق و روشن مسئلهای که انگیزه اصلی نگارش یک مقاله و اجرای طرح پژوهشی مورد نظر بوده، اهمیت ویژهای دارد. موفقیت مسئله به موفقیت مقاله کمک میکند و بی توجهی به آن نیز رغبت خواننده را در ادامۀ مطالعه مقاله کاهش خواهد داد ( موسی پور و علوی، 1385: 26).
تبیین هدف/ اهداف پژوهش[48]: یکی از نخستین پرسشهای که پس از انتخاب یک مقاله بر اساس عنوان آن در ذهن خوانندگان شکل میگیرد، کسب آگاهی نسبت به هدفی است که مقاله دنبال میکند و هدفی که پژوهش مربوط به آن دنبال کرده است( منصوریان، 1388).
پرسش/ پرسشهای پژوهش[49]: هر پژوهشی در صدد پاسخگویی به پرسش یا پرسشهای است که متناسب با هدف پژوهش تدوین شدهاست( موسی پور و علوی،1385: 36).
پیشینۀ پژوهش[50]: دلایل زیادی برای اشاره به پیشینۀ پژوهش وجود دارد که از جمله آن میتوان به این موارد اشاره کرد: نشان دادن پیوند پژوهش حاضر با پژوهشهای پیشین، نشان دادن احاطۀ نویسنده به حوزۀ موضوعی مورد مطالعه و رهنمون ساختن خواننده به مطالعۀ منابع بیشتر به تصویر کشیدن رویکردهای حاکم بر حوزۀ موضوعی مورد نظر را ترسیم ارتباط آنها با رویکرد مقاله( منصوریان، 1388).
معرفی پروژۀ تحقیق[51]: تبیین ویژگیهای پروژۀ اجرا شده و آنچه که باید دربارۀ آن به خواننده گفته شود( همان، 1388)
روششناسی پژوهش[52]: اجرای هر طرح پژوهشی مستلزم به کارگیری یک روش شناسی مناسب است که پژوهشگر را به اجرای طرح مورد نظر و پاسخ گویی به پرسشهای پژوهشی قادر میسازد. تبیین دقیق روش مورد استفاده و دلایل انتخاب آن از ویژگی های مهم هرمقالۀ علمی محسوب میشود( همان، 1388)
ابزارهای گردآوری و تحلیل داده[53]: اشارۀ مختصر به روش گردآوری و تحلیل دادهها برای خوانندگان بسیار مفید خواهد بود و فرصتی برای آنان فراهم خواهد آمد که ضمن آشنایی با روش پژوهش گزارش شده از دلایل نتایج بدست آمده آگاه شوند( موسی پور و علوی،1385: 82-83).
جامعه پژوهش[54]: لازم است که در یک مقالۀ علمی جامعۀ پژوهش و ویژگیهای آن به دقت و در عین حال به اختصار بیان شود.
محدوده و محدویتهای پژوهش[55]: اشاره به محدویتهای مطالعه به محقق کمک میکند با نگاهی نقادانه پژوهش خود بنگرد و نتایج بدست آورده را بهتر تفسیر کند، ذکر محدویتها، تصویر روشنتری از محیط پژوهش برای خوانندگان ترسم میشود( ابوالحسنی، 1381: 88).
بحث و نتیجه گیری[56]: انتظار میرود نویسنده در این به پرسشهای پژوهش پاسخ دهد و برداشت نهایی خود را ارائه دهد( همان:85).
پیشنهاد/ پیشنهادها برای انجمن پژوهش آینده: معمولاً مقالات علمی با ارائه پیشنهادهایی برای پژوهشهای بعدی به پایان میرسند. برای گشودن افق تازه برای سایر محققان ارائه میشود.
تقدیر و تشکر[57]: معمولاً در پایان مقالات علمی به نام افراد یا سازمانهایی که به نحوی در اجرای پژوهش گزارش شده نقش داشتهاند، اشاره میشود(فتوحی، 1385: 138).
منابع[58]: تمامی منابعی که در پژوهش به نحوی مورد استفاده شده اند باید با ذکر مشخصات کتابشناسی و براساس شیوهنامۀ مجلۀ مورد نظر تدوین شوند.
پیوستها[59]: چنانچه ارائه اطلاعات تکمیلی مثل پرسشنامه و موارد مشابه بتواند به تبیین بیشتر مقاله کمک کند، لازم است موارد مذکور به صورت به پیوست به مقاله افزوده شوند(منصوریان،1388).

منابع

19

پیوستها

2-1-14. دانش هستهای
2-1-14-1.مقدمه
علوم و فنون هسته ای از جمله فنآوریهای پیشرفته و برتر جهان معاصر است. در جهان امروز تأثیر این علوم در گسترش دانش بشری،تامین انرژی، حفظ منابع طبیعی، جلوگیریاز آلودگیهای زیست محیطی و کمک به رفاه و پیشرفت زندگی بشر در عرصه های مختلف پزشکی، کشاورزی، صنعتی و … غیر قابل تردید بوده و به درستی میتوان آن را از محورهای اصلی در توسعه پایدار و از مولفههای مهم پیشرفت هر کشور به شمار آورد.
2-1-14-2.مفهوم دانش هسته ای
واکنشهایی که در یک راکتور انجام می گیرد به دو دسته تقسیم میشوند: گداخت هستهای و شکافت هستهای.
شکافت هسته ای فرآیندی است که بسیار سخت قابل کنترل است که طی آن هستۀ یک اتم را با یک نوترون به دو جز کوچک تر تقسیم میشود.
گداخت هستهای فرآیندی است که در آن دوتریوم و ترتیوم ترکیب شده و تبدیل به هلیوم میشوند، این همان شیوهای است که در خورشید و ستارگان برای تولید انرژی به کار میرود.
غنی سازی اورانیوم
غنی سازی اورانیوم علمی است که به واسطهی آن در یک توده اورانیوم طبیعی مقدار ایزوتوپ235 U بیشتر شود و مقدار ایزوتوپ 238 U کمتر گردد. غنیسازی اورانیوم یکی از مراحل چرخه سوخت هستهای است.
کیک زرد
فراوری کیک زررد و تولید هگزافلورید اورانیوم و آغاز غنیسازی کیک زرد در این مرحله هنوز دارای ناخالصهایی است که توسط روشهای مختلف این ناخالصیها کاسته شده است.
2-1-14-3. تاریخچه دانش هستهای
حدود سه قرن قبل از میلاد مسیح، دموکریت با مطالعه بر روی اشیای پیرامونش، به این نتیجه رسد که اشیا به رغم شکل ظاهری متفاوتی که دارند، از ذرات بسیار ریز و غیر قابل تجزیهای تشکیل شدهاند. وی اسم این ذرات را اتم نهاد که در یونانی به معنی نشکم است. دو هزار سال بعد، جان دالتون به این نتیجه رسد که اتم هم قابل تجزیه و شکستن است.
در اوایل قرن بیستم یک سری آزمایش با ذرات مختلف حاصل از مواد پرتوزا به فهم نسبتا شفاف ساختار اتم و هسته منجر شد. از کار ” رادرفورد” و “بور” نتیجه گیری شد که اتم خنثی از نظر الکترونیکی از بار منفی به شکل الکترونهای احاطه کننده یک هسته مرکزی مثبت که قسمت اعظم ماده اتم را شامل میشود، تشکیل شدهاست. اگر چه هسته از ذرات مقید به یکدیگر از طریق نیروهای قوی هستهای تشکیل شده است، تبدیلات هستهای می توانند القا شوند یعنی بمباران نیتروژن با هلیم منجر به تولید اکسیژن و هیدروژن میشود.
۲-2. پیشینه در داخل کشور
بررسی و مرور مطالعات انجام شده‌ی قبلی به منظور تعیین جایگاه پژوهش درحال انجام توسط محققان امری اجتناب ناپذیر است. به منظور تعیین دامنه‌ی مطالعاتی این پژوهش، از چند منظر مختلف می‌بایست به متون گذشته نگریست و بین آن‌ها ارتباط برقرار نمود. بدین جهت مطالعات مربوط به ارزیابی تولیدات علمی از جهات گوناگون مورد بررسی قرار گرفت.
2-2-1. کیفیت
بررسی کیفیت تولیدات علمی ایران در مقاله‌های متعددی مورد توجه قرار گرفته است. پژوهشگران بسیاری با مطالعه و بررسی آمارهای منتشر شده توسط پایگاه‌های اطلاعات علمی و مقایسه با آمارهای مربوط به کشورهای دیگر، سعی در روشن نمودن وضعیت کیفیت مقالات علمی دارند.
مختارنسبی و مختاری معمار (1384) در مقاله خود با عنوان “تحلیل استنادی مقالات تألیفی مدیریت در نشریات مورد تأکید کمیسیون بررسی نشریات علمی کشور در سالهای 1375-1380” با استفاده از روش تحلیل استنادی به بررسی عنوان مجله این رشته پرداختهاند. آنها در این تحقیق،تعداد مقالات،تعداد استنادها، میانگین تعداد استنادها در هر مقاله، نوع منابع مورد استفاده، زبان، نیم‌عمر منابع را بررسی کردهاند. نتایج این تحقیق نشان میدهد که در 220 عنوان مقاله، 4116 بار به منابع دیگر استناد شده است. تعداد متوسط استناد در هر مقاله 70/18 استناد است. بالاترین میزان استناد 84/64 در صد مربوط به کتاب است، زبان انگلیسی 59/71 از بیشترین استناد برخودار است، و میزان استناد به منابع تألیفی 64/75 بسیار بیشتر از منابع ترجمه 35/24 درصد در متون فارسی است. استنادها از میانگین نیم عمر 63/8 سال برخودارند. بیشترین میانگین نیم عمر مربوط به پایان نامه 34/9 سال است و کمترین میانگین نیم عمر به منابع الکبرونیکی 76/0 سال اختصاص دارد.
شکرانه ننه کران؛ حسنزاده اسفنجانی و سلمانی ندوشن (1387) در مقالهای با عنوان “بررسی چالشهای ضریبتأثیر موسسه اطلاعات علمی” به بررسی کاستیهای ضریبتأثیر مجلات پرداختند و راهکارهای موجود برای رفع این کاستیها را ارائه دادند. آن‌ها در این مقاله مروری با بررسی پایگاه‌های مختلف از جمله Web of Science، Scopus،Google Scholarو گروه بحث علمسنجی(Metricssig ) و موتور جستجوی گوگل اطلاعات متون و مطالب مربوط به کاستیهایضریب تأثیردر محدوده زمانی 1972 تا 2007 میلادی پرداختند و تأکید کردند که علیرغم استفاده گسترده و فراگیر ازضریب تأثیربه دلیل در دسترس بودن و سهولت کاربرد و محاسبه آن باید به کاستیهای آن و این‌که این شاخص به تنهایی نمیتواند پاسخگوی پژوهشگران برای انتخاب مجلات با کیفیت باشد و… توجه کردند ودر کنار استفاده از آن از شاخصهای دیگری نیز بهره بردند.
مهراد و گل تاجی(1388) در پژوهش خود تحت عنوان “میزان همبستگی خود استنادی مجله باضریب تأثیردر نشریات علمی حوزه علوم انسانی بر اساس پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)” به بررسی رابطه معنی دار بینضریب تأثیروخود استنادی پرداختند نتایج این پژوهش نشان میدهد که بین ضریب تأثیر و خود استنادی رابطه معناداری موجود است، بدین معنا که مجلات با ضریب تأثیر پایین دارای خود استنادی کم تری هستند یعنی خوداستنادی برضریب تأثیرمجلات اثر مثبت دارد.
عطاپور، نوروزی چاکلی و حسنزاده(1388) در مقاله‌ی خود با عنوان”بررسی تحلیل عوامل مؤثر برضریب تأثیرنشریات حوزۀ اقتصاد مورد تأکید وزارت علوم تحقیقات وفناوری” بیان کردهاند که با استفاده از متغیرهای مستقل که شامل خود استنادی، هم آیندی مؤلفان، کیفیت مقالات و شهرت، تاخیر در انتشار به موقع، نسبت مقالات مروری، قیمت، میزان رد مقالات و دسترسی آزاد با ضریب تأثیر متغیر وابسته تحقیق از نظر همبستگی بین خود استنادی، کیفیت مقالات، هم آیندی مؤلفان، تأخیر در انتشار به موقع، نسبت مقالات مروری و میزان رد مقالات، رابطه معنی داری با ضریب تأثیر دارند. از سوی دیگر بین شهرت و قیمت رابطه معنی داری با ضریب تأثیر وجود ندارد.
سقائی و بهامیریان (1389) در مقاله” نفش فناوری اطلاعات بر مدیریت کیفیت” به بررسیتأثیرات فناوری اطلاعات بر روی مدیریت کیفیت میپردازند در ابتدا به تعریف واژه کیفیت و سپس به نقش دولت در مدیریت کیفیت میپردازند و درنهایت تأثیرات فناوری اطلاعات بر اصول مدیریت کیفیت بیان میکنند.
علیجانی و مرادی و کرمی(1389) در مقالهای با عنوان”بررسي وضعيت و ضريب تأثير مجلات علمي كشورهاي مسلمان در پايگاه اطلاعاتي آي.اس.آي:(ISI) مطالعه کتاب سنجي” به بررسی مجلات نمایه شده کشورهای مسلمان در پایگاه استنادی نشریات(JCR) که از زیرمجموعههای پایگاه اطلاعاتی WoS میباشد، پرداخته است. آنها بر اساس ضریب تأثیربه مقایسه نشریات پرداختهاند که از میان آن‌ها نشریه TURK J EARTH SCI باضریب تأثیر536/2 بالاترین میزان ضریب تأثیررا در بین کشورهای مسلمان دارا میباشد. آنها براساس شاخصهای موجود در JCR به رتبهبندی کشورهای اسلامی بر اساس مجلات آنها پرداختهاند که در بین کشورهای اسلامی، کشور ترکیه با داشتن 9 مجله نمایه شده در رتبه اول قرار دارد.
مرادی، مختاری و کاظمی (1389) به بررسی کیفیت مقالات ای اس ای فناوری نانوی در ایران پرداختند، آنان برای بررسی کیفیت مقالات از ضریب تأثیر استفاده کردهاند، نتایج نشان دهندۀ این امر است که ضریب تأثیر 94 درصد از مقالات فناوری نانوی ایران در محدوده 5/0 تا 5 توزیع شدهاست و 503 مجله با همکاری 330 مرکز علمی به چاپ مقالات پرداختهاند و 54 درصد مقالات این حوزه در تهران تولید شده است.
منیری، کاظمی و جعفری (1389) به بررسی کیفیت مقالات حوزه علوم پزشکی ایران با استفاده ضریب تأثیر پرداختند نتایج پژوهش آنان نشان دهندۀ این امراست که 59 درصد از مجلات چاپ کننده مقالات این حوزه دارای ضریب تأثیر بالاتر یک هستند و مابقی مقالات دارای ضریب تأثیر پایینتر از یک هستند.
صمدی (1390) در مقاله‌ی خود با عنوان” تأملی در کاربرد ضریب تأثیر برای ارزیابی کیفیت نشریات” منتشر کرد، وی ضریب تأثیر را یکی از مهمترین و در عین حال پرکاربردترین شاخص ارزیابی نشریات در موسسه اطلاعات علمی معرفی کرد. در این مقاله از طریق مطالعه متون و منابع سعی شده است عواملی را که مؤثر بر افزایش ضریب تأثیرنشریات، همچنین عوامل باعث کاهش ضعفهای ضریب تأثیرمیشود را معرفی کند.تأثیرعواملی مانند بازه زمانی، انگیزههای ملی و شخصی بر افزایش ضریب تأثیر مورد بررسی قرار داد.
مقصودیدریه(1390) طی مقالهای با عنوان ” تحلیل استنادی نشریات علوم انسانی در پایگاه PJCRدر سالهای 1382- 1386″ با استفاده از روش پیمایشی با رویکرد تحلیل استنادی به بررسی مجلههای سالهای مذکور حوزه علوم انسانی موجود در پایگاه گزارشهای استنادی نشریات فارسی(PJCR) پرداخته است. در این تحقیق، وضعیت ضریب تأثیر و شاخص نزدیکی مجلات علوم انسانی بررسی شدهاند و برترین ناشران مجلات حوزه علوم انسانی با توجه بهضریب تأثیرمعرفی شدند. این بررسی نشان داد که بیش از 75 درصد مجلات این حوزه دارایضریب تأثیربودهاند که از این میان فقط 30 درصد مجلات دارای شاخص نزدیکی بودهاند. در طی این پژوهش مشاهده شد که میانگین ضریب تأثیرنشریات حوزه علوم انسانی در مقایسه با سایر حوزهها بالاتر است.
2-2-2. نفوذ
بینش ودیدهگاه (1390) در مقاله‌ی خود با عنوان”عامل ویژه: سنجهای نوین جهت ارزیابی انتشارات” بیان کردند که سنجههای متعدد برای تعیین میزانتأثیر نشریات علمی معرفی ومورد استفاده قرار میگیرند. تعداد استنادات وضریبتأثیر از جمله شاخصهایی هستند که در این زمینه کاربرد بسیاری یافتهاند واز شهرت بسیاری در حیطه علم سنجی برخوردارند. علاوه براین سنجهها، سنجههای مناسبی جهت تعیین میزانتأثیر انتشارات علمی معرفی شدهاند که از جدیدترین آنها میتوان “عامل ویژه” و “نفوذ مقاله” را اشاره نمود.آنها بیان کردند که عامل ویژه،سنجهای از اهمیت واعتبار کلی یک نشریه در جامعه علمی ومیزان تأثیرمقاله، سنجه ای از میانگین تأثیر هر مقاله در میان سایر مقالات یک نشریه است.بحث اصلی این مقاله بحث در مورد عامل ویژه است وبیان تفاوتهایآن باضریب تأثیرو نحوهی محاسبه آن نیز به تفصیل شرح داده شده است.